Misschien vraag je jezelf weleens af: waarom ontplof ik zo snel? Of waarom je ineens zo boos wordt terwijl je dat helemaal niet wilt. Veel mensen denken dat ze hun boosheid beter moeten beheersen, terwijl de spanning vaak al veel eerder is begonnen. Je partner stelde één vraag te veel, je collega schoof nog een klus jouw kant op of iemand zei dat je “wel een beetje heftig reageerde”. Vooral die laatste opmerking helpt natuurlijk enorm wanneer de spanning al door je hele lijf giert.

Tijdens het gesprek voelde je misschien al dat het niet goed ging. Je stem veranderde, je luisterde minder goed en in je hoofd verzamelde je ondertussen alles wat de ander ooit verkeerd had gedaan. Voor je het weet, komt er zelfs nog iets uit 2023 voorbij. Je hoofd blijkt op zulke momenten over een uitstekend archief te beschikken.

Toch ging je door, tot je iets zei waarvan je wist dat het pijn zou doen. Of je klapte juist dicht, liep weg en wilde voorlopig niemand meer spreken.

Achteraf kun je vaak goed uitleggen wat je raakte. Je voelde je niet gehoord, er werd opnieuw iets van je gevraagd terwijl je al moe was of iemand ging over je grens.

In mijn gesprekken zie ik dit vaak. Mensen zijn meestal niet verbaasd dát ze boos werden. Ze zijn vooral verbaasd dat ze de spanning voelden aankomen en zichzelf toch niet konden stoppen.

Dat betekent niet dat je te weinig inzicht hebt of niet hard genoeg je best doet. Een uitbarsting begint vaak veel eerder dan het moment waarop jij boos wordt.

Je lichaam merkt het eerder dan je hoofd

Veel mensen die zich afvragen waarom ze zo snel boos worden, merken pas achteraf dat hun lichaam de spanning al veel eerder aangaf. Voordat je stem harder wordt of je de deur dichttrekt, is er meestal al van alles gebeurd.

Je ademhaling verandert, je schouders trekken omhoog en je kaken spannen zich aan. Je maag trekt samen en je gedachten worden sneller en stelliger:

Dit moet stoppen.

Hij luistert weer niet.

Waarom moet ik dit altijd oplossen?

Toch gaan we vaak voorbij aan deze eerste signalen. Je wilt redelijk blijven, niet overdrijven en vooral geen gedoe veroorzaken. Dus je slikt nog iets in, neemt toch die extra taak op je en legt het nóg een keer uit.

Vanbinnen staat er ondertussen iemand met pannendeksels te slaan.

Tot je grens er niet meer rustig uitkomt, maar met een vlammenwerper.

Voor de ander lijkt het misschien alsof je ineens ontploft. Zelf kun je dat achteraf ook zo ervaren. Maar meestal heeft je lichaam al veel eerder geprobeerd te vertellen dat het te veel werd.

Je hebt daar niet expres niet naar geluisterd. Veel mensen hebben vooral geleerd om door te gaan, rekening te houden met anderen en eerst op te lossen wat er moet gebeuren. Daardoor merken ze pas laat hoe hoog de spanning al is opgelopen.

Boosheid is vaak niet het echte probleem

Als je jezelf regelmatig afvraagt waarom je zo heftig reageert, lijkt het logisch om boosheid als het probleem te zien. Toch is boosheid vaak niet de oorzaak, maar het gevolg van spanning die al veel eerder is opgebouwd. Boosheid wordt vaak gezien als iets wat je moet beheersen. Je moet rustig ademhalen, tot tien tellen en niet meteen reageren.

Dat zijn geen slechte adviezen, maar ze komen vaak pas in beeld wanneer je hele systeem al in de verdediging staat. Probeer dan nog maar eens kalm te zeggen: “Ik merk dat dit iets met mij doet.” Op zo’n moment ligt “En nu moet je gewoon even ophouden” meestal een stuk dichterbij.

Ik geloof niet dat boosheid altijd het echte probleem is. Ik zie vooral mensen die zichzelf al heel lang voorbijlopen voordat hun boosheid zichtbaar wordt.

Boosheid is dan de snelste manier geworden om ruimte te maken. Soms word je hard omdat een vriendelijke grens niet meer beschikbaar voelt. Soms klap je dicht omdat je bang bent jezelf kwijt te raken in wat de ander nodig heeft.

Dat maakt kwetsend gedrag niet ineens prima. Harde woorden kunnen pijn doen en je blijft verantwoordelijk voor wat je doet. Maar er is een verschil tussen jezelf alleen veroordelen om je reactie en nieuwsgierig worden naar wat eraan voorafging.

“Je hoofd heeft een heel dossier gemaakt. Je lichaam heeft er alleen nog geen bladzijde van gelezen.”

Je hoofd begrijpt het, maar je lichaam doet nog niet mee

Inzicht kan veel duidelijk maken. Je begrijpt beter waarom bepaalde situaties je raken en waar jouw reactie vandaan komt.

Toch is begrijpen alleen vaak niet genoeg als je wilt voorkomen dat je opnieuw boos wordt. Verandering ontstaat meestal niet doordat je nóg meer weet, maar doordat je jezelf steeds iets eerder leert herkennen.

Je hoofd heeft een heel dossier gemaakt, met uitleg, voorbeelden en gebeurtenissen uit het verleden. Je lichaam heeft er alleen nog geen bladzijde van gelezen.

Daarom zoek ik in gesprekken met mijn cliënten niet alleen naar nóg meer uitleg. Ik ga liever samen terug naar het moment waarop er nog niets ontploft was.

Wat gebeurde er precies? Wat voelde je als eerste? Welke gedachte kwam daarna? Wat deed je vervolgens en wat probeerde je daarmee te beschermen of te voorkomen?

Ik vertel je niet wat je voortaan moet doen en praat je gedrag ook niet goed. Ik help je zien wat je zelf niet meer ziet wanneer de spanning oploopt. We brengen samen volgorde aan in wat er vanbinnen gebeurt, zodat jouw ingewikkelde binnenwereld weer iets wordt wat je kunt begrijpen en hanteren.

Daar zit voor mij de kern van verandering. Eerst ontstaat er overzicht, daarna inzicht en vanuit dat inzicht kan er langzaam meer rust en keuze komen.

Wat ik in gesprekken doe

Mensen die bij mij komen, hebben meestal al veel over zichzelf nagedacht. Ze hebben zelden behoefte aan nóg een advies over rustig ademhalen of beter communiceren.

In een gesprek gaan we samen terug naar het moment vóór de automatische reactie. Wat gebeurde er, wat voelde je als eerste in je lichaam, welke gedachte kwam direct daarna en wat probeerde je op dat moment te beschermen?

Ik luister, orden mee en stel vragen die zichtbaar maken wat jij zelf niet meer ziet wanneer je midden in de spanning zit. Niet zodat ik jouw oplossing kan bedenken, maar zodat jij begrijpt waar je jezelf kwijtraakt en weer ruimte krijgt om te kiezen.

Dat kun je niet altijd alleen uit een boek, blog of oefening halen. Je eigen patroon voelt namelijk zelden als een patroon wanneer je er middenin zit. Op dat moment voelt het meestal als de enige logische reactie.

Wat er mogelijk wordt wanneer je jezelf eerder herkent

Stel je eens voor dat je tijdens een lastig gesprek voelt dat de spanning oploopt. Niet pas wanneer je ontploft of dichtklapt, maar wanneer je adem verandert en je gedachten steeds sneller gaan.

Je hoeft dan niet meteen de perfecte woorden te vinden. Het verschil begint al wanneer je merkt: dit is zo’n moment waarop ik mezelf meestal kwijtraak.

Misschien kun je eerder om ruimte vragen, duidelijker een grens aangeven of zeggen dat iets je raakt. Misschien besluit je dat dit niet het goede moment is om verder te praten.

Niet omdat je nooit meer boos wordt en ook niet omdat je voortaan altijd rustig en verstandig reageert. Je blijft tenslotte een mens en geen goed afgestelde thermostaat.

Wel omdat boosheid niet meer de enige manier hoeft te zijn om jezelf serieus te nemen.

Dat kan betekenen dat je na een moeilijk gesprek minder hoeft te herstellen. Dat je niet meer urenlang alle zinnen opnieuw afspeelt en jezelf afvraagt waarom het nu alweer gebeurde. Je krijgt meer vertrouwen in wat je voelt, wat je nodig hebt en waar jouw grens ligt.

Dat geeft rust in jezelf en meer ruimte in het contact met de mensen om je heen.

Begin één stap eerder

Kies de komende week één situatie waarin je spanning voelt oplopen. Je hoeft niets te veranderen en ook niet meteen rustig te worden.

Kijk later alleen eens terug:

• Wat gebeurde er?
• Wat voelde ik als eerste in mijn lichaam?
• Welke gedachte kwam direct daarna?
• Wat deed ik vervolgens?
• Wat probeerde ik op dat moment te beschermen?

Niet om jezelf te betrappen, maar om het moment vóór je automatische reactie beter te leren kennen.

Want daar begint verandering meestal: niet bij de zoveelste verklaring achteraf, maar bij het steeds iets eerder herkennen van jezelf.

Je hoeft niet nóg beter te begrijpen waarom je ontploft. Je mag leren herkennen wat er gebeurt voordat ontploffen je enige uitweg lijkt.